بازار سرمایه، ساز و کاری برای تجمیع سرمایه‌های پراکنده و هدایت آنها به سمت شرکت‌های سرمایه‌پذیر به منظور توسعه فعالیت‌های اقتصادی است. شرکت‌های سرمایه پذیر با انتشار اوراق بهادار و عرضه آنها در بازار سرمایه به سرمایه‌گذاران، وجوه مورد نظر جهت تداوم و توسعه فعالیت‌های خود را تأمین می‌نمایند و به این ترتیب براساس ماهیت اوراق سرمایه‌گذاران در نتایج عملکرد شرکت سرمایه‌پذیر سهیم می‌شوند. به منظور تسهیل سرمایه گذاری و به ویژه ایجاد بستر قانونی و اطمینان از صحت فرایند سرمایه‌گذاری در بازار اوراق بهادار، نهادها، ارکان و ساختارهای نظام مند در این بازار شکل گرفته است.

 

ارکان بورس

براساس قانون جدید بازار اوراق بهادار مصوب سال ١٣٨۴، ارکان نظارتی بازار به شرح زیر تعیین گردید:

• شورای عالی بورس و اوراق بهادار
این شورا بالاترین رکن بازار اوراق بهادار است که مهمترین وظیفه آن تصویب سیاست‌ کلان و خط مشی بازار و اعمال نظارت بر اجرای قانون بازار اوراق بهادار است.
وزیر امور اقتصادی و دارایی، وزیر بازرگانی، رئیس کل بانک مرکزی جمهوری اسلامی‌ ایران، رؤسای اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران و اتاق تعاون، رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار، دادستان کل کشور یا معاون وی از جمله اعضای این شورا هستند. ریاست این شورا بر عهده وزیر امور اقتصاد و دارایی است.
به این ترتیب، عضویت برخی از مقامات عالی اقتصادی کشور در این شورا حاکی از اهمیت نقش بازار اوراق بهادار در نظام اقتصادی کشور است.

• سازمان بورس و اوراق بهادار
سازمان بورس و اوراق بهادار موسسه عمومی غیر دولتی است که توسط هیئت مدیره پنج نفره اداره می‌شود. اعضای هیئت مدیره از میان افراد امین و دارای حسن شهرت و تجربه در رشته مالی منحصراً از کارشناسان بخش غیردولتی به پیشنهاد رئیس شورا و با تصویب شورا انتخاب می‌شوند.
این سازمان زیر نظر شورا، به نظارت بر اجرای قوانین و مقررات، تنظیم و تدوین مقررات و ایفای سایر وظایف تعیین‌شده در قانون می‌پردازد. در ادامه به برخی از مهمترین وظایف این سازمان اشاره شده است:
– تهیه و تدوین آیین نامه ها و دستورالعمل های اجرایی قانون بازار اوراق بهادار
– نظارت بر حسن اجرای قوانین و مقررات
– ثبت و صدور مجوز عرضه عمومی اوراق و نظارت بر آن
– درخواست صدور، تعلیق و لغو مجوز تاسیس بورس ها و سایر نهادهایی که تصویب آنها بر عهده شوراست.
– اتخاذ تدابیر لازم جهت پیشگیری از وقوع تخلفات در بازار اوراق
– پیشنهاد به کار گیری ابزارهای مالی جدید در بازار اوراق بهادار به شورا
– بررسی و نظارت بر افشای اطلاعات با اهمیت توسط شرکت های ثبت شده نزد سازمان
– انجام تحقیقات کلان و بلند مدت برای تدوین سیاست های آتی بازار اوراق بهادار
– تصویب سقف نرخ های خدمات و کارمزدهای بورس و سایر نهادهای مالی